«گوگل پلی کار نمی‌کند» در ایران معمولاً یکی از سه مشکل جداگانه است: فروشگاه اصلاً باز نمی‌شود، باز می‌شود ولی برای یک برنامه پیغام می‌دهد «در کشور شما در دسترس نیست»، یا دانلود و به‌روزرسانی نیمه‌کاره می‌ماند.
ریشه این سه یکی نیست. بخشی از آن تحریم است، یعنی خود گوگل به IPها و حساب‌های ایران سرویس نمی‌دهد، و بخشی فیلترینگ است، یعنی مسیر از داخل بسته یا محدود شده. جدا کردن این دو مهم‌ترین کار است، چون فقط بخشی از این مشکل‌ها با عوض شدن IP شما حل می‌شود و بخش دیگر به کشور حساب و روش پرداخت گره خورده و با هیچ برنامه‌ای عوض نمی‌شود.
| نشانه | ریشه محتمل | با عوض شدن IP درست می‌شود؟ |
|---|---|---|
| فروشگاه اصلاً باز نمی‌شود و هیچ سرویس خارجی دیگری هم بالا نمی‌آید | محدودیت یا قطعی مسیر بین‌الملل | نه |
| «این مورد در کشور شما در دسترس نیست» | کشور حساب، و اینکه سازنده برنامه را برای آن کشور منتشر کرده یا نه | گاهی نه |
| خرید، اشتراک و پرداخت درون‌برنامه‌ای انجام نمی‌شود | کشور پروفایل پرداخت | نه |
| دانلود یا به‌روزرسانی گیر می‌کند و تمام نمی‌شود | شبکه، فضای دستگاه، ساعت، داده‌های خراب فروشگاه | معمولاً نه |
| برنامه‌های دیگر موقع ورود با گوگل یا نمایش نقشه خطا می‌دهند | خدمات گوگل پلی، نه فروشگاه | گاهی بله |
گوگل پلی چیست و خدمات گوگل پلی چیست
این دو اسم شبیه هم‌اند و مدام با هم اشتباه گرفته می‌شوند، ولی دو چیز متفاوت‌اند و وقتی خراب می‌شوند نشانه‌هایشان هم فرق دارد.
فروشگاه گوگل پلی (Google Play Store) همان برنامه‌ای است که با آن برنامه‌ها را پیدا، نصب و به‌روز می‌کنید. اگر این یکی از کار بیفتد، فقط نصب و به‌روزرسانی برنامه‌ها متوقف می‌شود و بقیه گوشی کار می‌کند.
خدمات گوگل پلی (Google Play services) برنامه فروشگاه نیست. راهنمای گوگل صریح می‌گوید که خدمات گوگل پلی با برنامه فروشگاه یکی نیست و همراه خود اندروید می‌آید، برنامه‌ها را به سرویس‌های گوگل مثل ورود با گوگل و نقشه‌های گوگل وصل می‌کند، و نمی‌شود آن را حذف کرد یا با توقف اجباری بست. در مستندات توسعه‌دهندگان هم توضیح داده شده که کتابخانه‌ای که داخل خود برنامه قرار می‌گیرد سبک است و کار اصلی را به سرویسی می‌سپارد که داخل همین برنامه خدمات گوگل پلی اجرا می‌شود و مستقل از سیستم‌عامل و سازنده گوشی به‌روز می‌شود.
نتیجه عملی این ساختار همان چیزی است که خیلی‌ها را گیج می‌کند: وقتی خدمات گوگل پلی به سرورهای گوگل نمی‌رسد، برنامه‌هایی که هیچ ربطی به فروشگاه ندارند خطا می‌دهند. ورود با حساب گوگل انجام نمی‌شود، نقشه داخل یک برنامه تاکسی بالا نمی‌آید، اعلان‌ها نمی‌رسند. کاربر فکر می‌کند آن برنامه خراب است، در حالی که ایراد یک لایه پایین‌تر است.
تحریم و فیلترینگ دو چیز متفاوت‌اند
این دو کلمه در گفت‌وگوی روزمره قاطی می‌شوند، ولی از دو طرف مخالف می‌آیند.
فیلترینگ از داخل اعمال می‌شود. خود گوگل پلی هم یک بار مشمول آن شده است: بر اساس جمع‌بندی ویکی‌پدیا، فروشگاه گوگل پلی از اواخر ۲۰۲۲ در ایران مسدود شد و حدود دو سال و نیم بعد این مسدودیت برداشته شد. در ۲۴ دسامبر ۲۰۲۴ شورای عالی فضای مجازی اعلام کرد که محدودیت واتساپ و گوگل پلی برداشته می‌شود، و در همان گزارش آمده است که تصمیم هنوز به تأیید نهایی نیاز داشت و سرویس‌های دیگری مثل یوتیوب و تلگرام بیرون از این تصمیم ماندند.
تحریم از بیرون اعمال می‌شود: خود شرکت خارجی به IPها یا حساب‌های ایران سرویس نمی‌دهد. گوگل در پاسخ به حذف چند برنامه ایرانی از فروشگاه گفته است که محصولات موجود در گوگل پلی ممکن است مشمول قوانین کنترل صادرات و تحریم آمریکا و دیگر حوزه‌های قضایی باشند. در سال ۲۰۲۳ دیجی‌کالا و تپسی به همین دلیل از فروشگاه برداشته شدند، و پیش از آن‌ها، در ژوئن همان سال، دیوار.
یک نکته که کمتر گفته می‌شود: متن قوانین آمریکا آن‌قدر که تصور می‌شود بسته نیست. دفتر کنترل دارایی‌های خارجی وزارت خزانه‌داری آمریکا در ۲۳ سپتامبر ۲۰۲۲ مجوز عمومی D-2 را صادر کرد و در ۱۷ مه ۲۰۲۴ فهرست رسمی اقلام مجاز را منتشر کرد. در همان فهرست، بند ۸ صریحاً «سیستم‌عامل‌های موبایل، فروشگاه‌های برنامه برای سیستم‌عامل‌های موبایل و برنامه‌هایی که روی آن‌ها اجرا می‌شوند» را جزو اقلام مجاز برای صدور به ایران آورده است، بند ۹ ابزارهای ضدسانسور را نام می‌برد و بند ۱۰ نرم‌افزار کلاینت VPN و ابزارهای پروکسی را. یعنی بخش بزرگی از این محدودیت‌ها تصمیم محافظه‌کارانه خود شرکت‌هاست و نه یک منع قانونی مطلق. این چیزی نیست که بشود روی آن حساب کرد، ولی توضیح می‌دهد چرا وضعیت سرویس‌های مختلف این‌قدر ناهماهنگ است.
چطور در عمل تشخیص بدهید: اگر بدون فیلترشکن هیچ سرویس خارجی بالا نمی‌آید، سمت فیلترینگ و مسیر بین‌الملل را نگاه کنید: چرا فیلترشکن وصل نمی‌شود و اینترنت ملی چیست. اگر صفحه باز می‌شود و خود سرویس خطای کشور می‌دهد، با تحریم طرف هستید. فرق این دو را جداگانه در تحریم یا فیلترینگ باز کرده‌ایم.
چرا گوگل پلی دانلود نمی‌کند و به‌روزرسانی نمی‌شود
اگر پیام خطا درباره کشور نیست و فقط دانلود گیر می‌کند، به احتمال زیاد مشکل از خود دستگاه یا شبکه شماست. راهنمای رسمی گوگل برای همین حالت این ترتیب را می‌دهد:
- اینترنت را بررسی کنید. اگر می‌شود، روی وای‌فای امتحان کنید.
- فضای خالی دستگاه. گوگل کمتر از ۱ گیگابایت فضای خالی را کم می‌داند و همین جلوی نصب را می‌گیرد.
- به‌روزرسانی سیستم اندروید را در تنظیمات > سیستم > به‌روزرسانی نرم‌افزار > به‌روزرسانی سیستم بررسی کنید.
- فروشگاه را ببندید و باز کنید، بعد کل دستگاه را ری‌استارت کنید.
- تاریخ و ساعت. در تنظیمات > سیستم > تاریخ و ساعت، تنظیم خودکار زمان و منطقه زمانی را روشن کنید. ساعت اشتباه اتصال رمزگذاری‌شده را خراب می‌کند و این یکی از رایج‌ترین علت‌های بی‌سروصداست.
اگر مشکل سمت خدمات گوگل پلی است، همان راهنما مسیر جداگانه‌ای دارد: تنظیمات > عکس پروفایل > همه سرویس‌ها و بعد زیر حریم خصوصی و امنیت > سرویس‌های سیستم > خدمات گوگل پلی و در آخر گزینه به‌روزرسانی یا نصب. پاک کردن کش و داده‌های خدمات گوگل پلی آخرین گزینه است، نه اولی: گوگل هشدار می‌دهد که این کار ممکن است بخشی از اطلاعات ذخیره‌شده روی دستگاه، از جمله رمزها، را پاک کند.
هیچ‌کدام از این پنج قدم خطای «در کشور شما در دسترس نیست» را درست نمی‌کند. آن خطا مشکل دستگاه شما نیست.
اندروید ۵، ۶ و ۸: کدام نسخه‌ها پشتیبانی می‌شوند
این سؤال زیاد پرسیده می‌شود و جوابش ربطی به ایران ندارد. راهنمای گوگل می‌گوید خدمات گوگل پلی فقط روی دستگاه‌هایی با اندروید ۷٫۰ به بالا پشتیبانی می‌شود، و مستندات توسعه‌دهندگان هم همین مرز را تکرار می‌کند. یعنی اندروید ۵ و ۶ بیرون از پشتیبانی‌اند و اندروید ۸ داخل آن. برای گوشی‌های خیلی قدیمی‌تر، گوگل جداگانه هشدار می‌دهد که اگر دستگاه اندروید ۲٫۲ یا پایین‌تر دارد ممکن است گوگل پلی درست کار نکند و باید با سازنده دستگاه تماس گرفت.
اگر گوشی شما در این دسته است، عوض کردن IP یا نصب دوباره فروشگاه چیزی را عوض نمی‌کند. یا نسخه اندروید باید بالاتر برود، یا باید نسخه قدیمی‌تر خود برنامه را از منبع رسمی همان سازنده گرفت.
نصب APK از سایت‌های دیگر: کجا خطرناک می‌شود
وقتی برنامه‌ای در فروشگاه پیدا نمی‌شود، اولین راهی که به ذهن می‌رسد دانلود مستقیم فایل APK است. مشکل دقیقاً همین‌جاست، و سخنگوی دیوار بعد از حذف آن برنامه از گوگل پلی همین را گفت: نبودن یک برنامه در فروشگاه رسمی باعث می‌شود بدافزار با سوءاستفاده از نام و برند همان برنامه پخش شود.
چیزی که خیلی‌ها نمی‌دانند: امضای فایل APK به تنهایی هویت سازنده را ثابت نمی‌کند. طبق مستندات پروژه متن‌باز اندروید، هر برنامه‌ای که روی اندروید اجرا می‌شود باید امضا شده باشد، ولی اندروید گواهی برنامه‌ها را نزد هیچ مرجع صدور گواهی اعتبارسنجی نمی‌کند و توسعه‌دهنده می‌تواند گواهی خودامضا بسازد. یعنی هر کسی می‌تواند نسخه دست‌کاری‌شده خودش را امضا کند. کاری که امضا واقعاً می‌کند این است: سیستم موقع نصب به‌روزرسانی، گواهی نسخه جدید را با گواهی نسخه نصب‌شده مقایسه می‌کند و فقط اگر یکی باشند اجازه به‌روزرسانی می‌دهد. همین باعث آن خطای معروف «برنامه نصب نشد» می‌شود، وقتی فایل را از منبع دیگری گرفته‌اید.
پس در عمل:
- فایل را فقط از صفحه رسمی خود پروژه بگیرید. مثلاً v2rayNG در صفحه معرفی پروژه‌اش برای دانلود تنها یک نشانی می‌دهد: صفحه انتشارها در گیت‌هاب. همان‌جا نوشته است که فایل‌های انتشار با GPG امضا می‌شوند تا بشود اصالت و سالم بودنشان را بررسی کرد. آموزش کامل این برنامه در آموزش v2rayNG آمده است.
- اگر سازنده هش فایل را منتشر کرده است، با ابزار هش فایل هش فایلی را که دانلود کرده‌اید حساب کنید و با هش منتشرشده مقایسه کنید.
- Google Play Protect را روشن نگه دارید. طبق راهنمای گوگل، این قابلیت برنامه‌های فروشگاه را پیش از دانلود بررسی می‌کند، دستگاه را برای پیدا کردن برنامه‌های مضری که از منابع دیگر نصب شده‌اند هم بررسی می‌کند و ممکن است برنامه مضر را غیرفعال یا حذف کند.
- اگر برنامه‌ای بدون دلیل روشن از شما بخواهد یکی از تنظیمات محدودشده دستگاه را باز کنید، به آن شک کنید. گوگل همین را یکی از نشانه‌های کلاهبرداری معرفی می‌کند.
- اگر به کامپیوتر دسترسی دارید، ابزار رسمی اندروید گواهی امضا را نشان می‌دهد:
apksigner verify --print-certs app.apkخطر برنامه‌های ناشناس را جداگانه در آیا فیلترشکن رایگان امن است باز کرده‌ایم.
چرا گوگل پلی می‌گوید در کشور شما در دسترس نیست
این بخش را جدا نوشته‌ایم چون بیشتر امیدهای بی‌جا همین‌جا شکل می‌گیرد. کشور گوگل پلی بر اساس IP شما تعیین نمی‌شود، بلکه به حساب و پروفایل پرداخت گره خورده است. راهنمای رسمی گوگل می‌گوید:
- بعد از اینکه یک بار کشور گوگل پلی را تنظیم کردید، برای تغییر آن باید دست‌کم ۹۰ روز صبر کنید، و بین هر دو تغییر بعدی هم همین ۹۰ روز لازم است.
- برای افزودن کشور جدید باید در آن کشور باشید و روش پرداخت همان کشور را داشته باشید.
- اگر عضو یک گروه خانواده گوگل هستید، اصلاً نمی‌توانید کشور را عوض کنید.
- با عوض شدن کشور ممکن است دسترسی به بخشی از برنامه‌ها و محتوا را از دست بدهید. موجودی گوگل پلی نزد کشور قبلی می‌ماند و در کشور جدید خرج نمی‌شود، و امتیازهای Play Points و سطح شما با تغییر کشور به کلی از بین می‌رود.
در شرایط استفاده گوگل پلی هم آمده است که در دسترس بودن محتوا و قابلیت‌ها بین کشورها فرق می‌کند و ممکن است همه محتوا یا قابلیت‌ها در کشور شما موجود نباشد. جز این، دو چیز دیگر هم دست شما نیست: سازنده هر برنامه خودش تصمیم می‌گیرد آن را برای کدام کشورها منتشر کند، و ایران در فهرست مکان‌های پشتیبانی‌شده گوگل برای ثبت توسعه‌دهنده و فروشنده اصلاً نیامده است: در آن فهرست الفبایی، بعد از اندونزی مستقیم عراق و ایرلند آمده است. گوگل در همان صفحه یادآوری می‌کند که خرید برنامه هم به بودن کاربر در یک مکان پشتیبانی‌شده وابسته است.
چه چیزی با فیلترشکن درست می‌شود و چه چیزی نه
صادقانه و بدون وعده:
گاهی کمک می‌کند: رسیدن به سایتی که به IP ایران خطای ۴۰۳ می‌دهد، گرفتن فایل از سروری که IPهای ایران را رد می‌کند، و دانلود برنامه رایگانی که سازنده‌اش آن را برای کشور حساب شما منتشر کرده ولی مسیر رسیدن به آن بسته است.
کمک نمی‌کند: کشور حساب و پروفایل پرداخت، خرید و اشتراک، برنامه‌ای که سازنده برای کشور حساب شما منتشر نکرده، برنامه‌ای که گوگل به دلیل تحریم از فروشگاه برداشته، و نسخه اندرویدی که دیگر پشتیبانی نمی‌شود. وقتی هم مسیر بین‌الملل محدود یا قطع است، هیچ ابزاری جای آن مسیر را نمی‌گیرد.
یک هشدار عملی هم اضافه کنیم: نشان دادن کشور دیگر به گوگل در حالی که حساب و روش پرداخت ایرانی است، مشکل را حل نمی‌کند و فقط حساب را در وضعیت ناهماهنگی می‌اندازد. ما قول نمی‌دهیم که با هیچ روشی گوگل پلی برای شما باز شود.
۴۰۴ VPN
۴۰۴ VPN از پروتکل VLESS استفاده می‌کند. تعرفه رایگان روزانه ۲ گیگابایت می‌دهد، بدون کارت بانکی و پس از ساخت حساب با ایمیل یا تلگرام، و اپلیکیشن برای اندروید و مک موجود است. برای آیفون و ویندوز اپلیکیشن خودمان را نداریم و کلید در یک برنامه دیگر مثل V2Box، Streisand، Hiddify یا v2rayN اضافه می‌شود. سرورها در ژاپن، آلمان، هلند، فرانسه، مصر، هنگ‌کنگ و ترکیه هستند و سروری در ایران نداریم. ما قول نمی‌دهیم که اتصال در ایران برقرار شود، و هیچ سرویسی نمی‌تواند کشور حساب گوگل یا امکان پرداخت شما را عوض کند.